Drents Genootschap 2

ENKELE NOTITIES over het doel en de werkwijze van
het Drents Genootschap.

1 - Het Drents Genootschap is ontstaan uit de Drentse Studiekring 'D.H. van der Scheer' (opgericht op 12 maart 1941 uit cultureel verzet tegen de bezetter) en is daarvan de logische voortzetting; bij haar oprichting werd de stichting van een Drents Genootschap terstond als ideaal gesteld.
De Studiekring-tijd (1941-1947) was een periode van bezinning, vooral in het historische en sociologische vlak, door een kleine groep Drenthe-vorsers, na de bevrijding in de openbaarheid tredend met het congres 'Duizend jaar Drenthe'.
Op 12 maart 1947 werd de Studiekring met volledige medewerking van de provinciale overheid en na zorgvuldige voorbereidingen met vertegenwoordigers van Culturele organisaties omgebouwd tot het Drents Genootschap; een federatie van leden-organisaties (aanvankelijk 30) en bovendien een aantal persoonlijke leden (aanvankelijk 120).

3 - De structuur van het Drents Genootschap is die van een federatie. De statuten kennen:
a - leden d.z. organisaties, welker werkzaamheid mede ten doel heeft cultuurvorming in Drentse zin dan wel welker doel is het bestuderen of het uitbeelden van uitingen en verschijnselen van het huidige of voorbijgegane culturele leven in dit gewest.
Per 1 november 1959 telde het Genootschap 75 leden-organisaties zowel naar doelstelling als levensbeschouwelijke gerichtheid zeer gevarieerd.

b - persoonlijke leden (per 1 november 1959 - 1175) kunnen zijn zij die voor de ontwikkelig van Drenthe in de meest ruime zin belangstelling hebben; de groep persoonlijke leden vormt gezamenlijk een lid van het D.G.

c - corresponderende leden d.z. zij die ter informatie van het Genootschap speciaal voor dit doel zijn aangezocht.

d - ereleden (momenteel 2), gekozen op grond van bijzondere verdiensten voor de provincie Drenthe en haar cultuur.

e - donateurs (momenteel 2). d.z. zij die bereid zijn jaarlijks het Genootschap met minimaal f 5,-- te steunen.

4 - T.a.v. verantwoordelijkheidsspreiding zij het volgende vermeld;
a - de Landdag (gevormd door afgevaardigden van de leden-organisaties en van de groep persoonlijke leden + het Algemeen Bestuur oefent het hoogste gezag uit.

b - het Algemeen Bestuur (gekozen door de Landdag) wordt gevormd door 18 leden (minimaal 6 uit de kring van de leden-organisaties, minimaal 6 uit de kring van de persoonlijke leden, alsmede 1 vertegenwoordiger van Ged. Staten van Drenthe); momenteel telt het bestuur 11 representanten van de leden-organisaties en 6 van de persoonlijke leden.

c - het Dagelijks Bestuur (gekozen uit en door leden van het Algemeen Bestuur) telt momenteel 5 leden.
De Landdag vergadert tenminste eenmaal per jaar, het Algemeen Bestuur als regel eens in de twee maanden en het Dagelijks Bestuur idem.

5 - Werkwijze: Het Genootschap tracht het doel via o.a. de volgende wegen te bereiken:

a - Landdagen met als onderwerpen o.a. Lectuurvoorziening, Onderwijs, jeugdvorming en culturele vorming in Drenthe, punten rondom sociaal en cultureel veranderend Drenthe.
Ontspanning en ontwikkeling in Drenthe.
Spreiding der cultuur voor de jeugd.
Culturele samenleving en plaatselijke organisaties.
Betekenis van radio en televisie voor locale samenlevingen.
Toneelbeoefening in Drenthe.
Komt men in de Drentse gemeenten in aanraking met de beroepskunstenaar en diens werk?

b - Maandvergaderingen met b.v. als onderwerpen:
Genealogie in Drenthe.
Ervaringen bij het amateurtoneel in Drenthe (door toneeladviseuze).
Tussentijdse balans van de Plattelandsbibliotheek (H.W. van der Giessen).
Volkszang in deze tijd (Wim ter Burg).
Sociaal-cutureel werk van Opbouw Denthe (mej. J. Boer).
Folklore in Drenthe (Dr. J. Naarding).
Sport en cultuur (prof. Mr. I.A. Diepenhorst).
Oudheidkundige ontdekkingen in Drenthe (Prof. Van Giffen en Prof. Waterbolk).
Klankbeeld van de Regionale Omroep Noord.
Amerikaanse visie op Drents dorp (Prof. Bouwman).
De kerk in Drenthe (drs. Saal).
Nieuwe vormgeving van steden (Prof. Groenman).
Filmische vorming (P.J. van Mullem).
Ontwikkeling van het Drentse platteland (Ir. Th. J. Tienstra).

c - Bijzondere bijeenkomsten.
Naast gelegenheid tot bezinning op de gewestelijke geschiedenis en tot herbeleving daarvan geven deze bijeenkomsten tot allerlei nieuwe activiteiten veelszins aanleiding, ook al door de in tal van gevallen gekozen spectaculaire opzet.
Als voorbeelden mogen dienen:
1000 jaar Drenthe (1945), Fabricius festijn (1946 en 1958),
Picardt-herdenking (1947), huldiging Ben van Eysselsteijn (1948).
Contact Drenthe - Michigan met onthulling van 'De Ziener' te Sleen (beeldhouwwerk van Willem Valk) door de Amerikaanse Ambassadeur (1948), Roessingh's ereburgerschap van Westerbork (1948), 5 daags bezoek Vlaamse letterkundigen (1949), 750 jaar Zuidlaardermarkt (1950), Bibliotheekcongres (1951), Academiedagen (1953), 350 jaar GS van Drenthe (1953), Onthulling van 'Bartje' te Assen (1954), bevrijdingsherdenking Drenthe (in aanwezigheid van Franse oud-parachutisten - 1955), 2 lustra van Shakespeare-spelen Diever (1950 en 1955), Zeven eeuwen Assen (1959).

d - Commissies: Binnen Genootschapsverband werken momenteel een zestiental commissies t.w. voor:

1 - De Regionale Omroep Noord.
2 - Voorbereiding maandbijeenkomsten.
3 - Naobervezietes.
4 - Bijzondere uitgaven (b.v. Drentse Schrieversalmanak,
bulletin Kon. Oudheidk. Bond, overdrukken van
tijdschriftartikelen over Drenthe, Koppermaandagprent,
enz.).
5 - Elk jaar worden 3 a 4 uitgaven aan alle leden
toegezonden.
Drenten in de verstrooiing (momenteel zijn 15 Drenthe-
vereningingen buiten de provincie bij het
Genootschap aangesloten).
6 - Toneelprijsvraag (1951 en 1958) m.m.v. Anjerfonds
Drenthe).
7 - Klederdrachtencomite.
8 - Drenthe-vlag (als symbool van Drentse verbondenheid
op initiatief van het Genootschap vastgesteld op 12
maart 1947).
9 - Drenthe - de Graafschap (organiseert jaarlijks
contactbijeenkomst).
10 - Historische commissies (o.a. Esonderzoek).
11 - Drents receptenboekje.
12 - Drents schoolboekje; is ter perse.
13 - Drenthe-film (in 1951 in opdracht van het Drents
Genootschap vervaardigd): een 16 m.m. geluidsfilm
(zwart) bestaande uit drie delen van elk 20 minuten.
Sinds 1952 zijn 'in eigen exploitatie' meer dan 200
voorstellingen verzorgd, terwijl de film in 1953
bovendien is opgenomen in het programma van
Polygoon Profilti en o.a. heeft gedraaid in de Cineac
te Amsterdam, Rotterdam en 's Gravenhage.
Een nieuwe Drentse film is in voorbereiding.
14 - Drents Repertorium; dit bevat een
literatuurdocumentatie van onderwerpen, welke
op Drenthe betrekking hebben.
15 - Bibliotheek; telt ongeveer 1200 nummers.
16 - muziekbibliotheek; catalogus is op ruime schaal
verspreid.

6 - Stimulerende Kunst (zowel beroeps- als amateuristische).
a - toneel: organiseerde 3-daags Fabriciusfestijn, trok met 'Kunst en Strijd' in Ben van Eysselsteijn's 'Bazuinen om Jericho' de provincie rond (en naar Antwerpen !),
organiseerde Borger-Vesperije ter gelegenheid van 85-jarig bestaan van de Rederijkerskamer aldaar, toneelprijsvragen (1951 en 1958), Fabricius tot Asser ereburger, stimuleerde totstandkoming Dirk Verel's 'Djoeke Hilberts'.
Het P.D.R. is lid van het D.G. en wijst momenteel ook bestuurslid aan;
het D.G. is vertegenwoordigd in Stichting Toneelspreiding Oost-Nederland en stimuleerde voorts het Jeugdtoneel en contact met toneeladviseuze.
b - beeldhouwkunst. In opdracht van het Genootschap kwamen o.a. tot stand:
'Bartje' te Assen (Suus Berkhout (in 1954).
'De Ziener' te Sleen (Willem Valk) in 1948.
'Du Ciel la Liberte' te Westerbork (Charles Hammes) in 1955.
c - literatuur: Ben van Eysselsteijn ereburger van Gieten en introductie van diens 'Verweerde Stenen' op 'De Klencke' te Oosterhesselen.
Het D.G. bevorderde oprichting Drentse Schrieverskring en uitgave Schrieversalmanak 1956; regelmatige publicaties in maandblad 'Drenthe'. Lezingen op maandbijeenkomsten o.a. van prof. Heeroma, Harm Werners, Gerriet Wilms, Anne de Vries, Antoon Coolen en Dr. Naarding. Het D.G. organiseerde Bibliotheekcongres en stimuleerde totstandkoming Plattelandsbibliotheek voor Drenthe.

d - schilderkunst.
Het D.G. bevorderde totstandkoming van het Drents Schilders Genootschap, organiseerde en stimuleerde exposities; ook gaf het bestuur zelve opdrachten (6 maal) aan Drentse schilders. Stimuleerde Roessingh's ereburgerschap van Westerbork.
e - Muziek en Zang: betreffende provinciale organisaties zijn bij het D.G. aangesloten; prijsvraag Drents Volkslied, instrumentalisatie Dr. Naarding's 'Oes Lied'. Dirigentenopleiding. Volkszang (lezing Wim ter Burg).
Muzikale avond met Gijs Stappershoef en Louis Somer.
Totstandkoming: "Rapport muzikale vorming in Drenthe' (in samenwerking met Opbouw Drenthe'); contact met 'Jeugd en Muziek'.
f - film: het D.G. nam het initiatief tot vervaardiging Drenthe-film en adviseerde inzake totstandkoming filmstrips over Drenthe t.b.v. L.O. en U.L.O.
g - penningkunst. Op initiatief van het D.G. werden een zestal penningen geslagen (bij Kon. Begeer te Voorschoten); 1000 jaar Drenthe (1945), Picardt-herdenking (1947), 750-jaar Zuidlaarder paardemarkt (1950), Prof. Dr. A.E. van Giffen (1951), 350 jaar eigen bestuur in Drenthe (1953) en 100 jaar Provinciaal Museum van Drenthe (1954).
7 - Wetenschap. In dit verband zijn o.a. de volgende objecten van belang:
a -stimulering totstandkoming Nedersaksisch professoraat aan de Groninger Universiteit.
b - Drents repertorium.
c - organisatie v.d. te Assen in 1953 gehouden dagen van de Kon. Ned. Akademie van Wetenschappen.
d - Noordelijke leergangen (ter opleiding van M.O. en L.O. Akten).
e - stimulering totstandkoming Oost Nederlandse Akademie.

8 - Drenthe-College: een sprekerslijst (vermeldende 25 namen en 40 'Drentse' onderwerpen) is gepubliceerd en aan de afdelingen van de leden-organisaties toegezonden.
Voor leerlingen van middelbare scholen worden Drenthe-lezingen georganiseerd, terwijl door bestuursleden zowel binnen als buiten Drenthe veelvuldig lezingen worden gehouden.
9 - Financiering: de organisaties betalen f 25.-- aan contributie en de persoonlijke leden f 10,--; uit eigen middelen brengt het Genootschap thans f 12.500,-- op.
Het Rijk en de Provincie verstrekken subsidie en wel voor 1959 elk f 10.000.--; voor 1954 bedroegen deze cijfers respectievelijk f 1000,-- en f 2500,--.

10 - Werkplan. In de vergadering van het Algemeen Bestuur van 12 maart 1956 werd met algemene stemmen een concreet werkplan (bestaande uit 24 punten) voor de naaste en verdere toekomst aanvaard; dit is opgenomen als bijlage van het jaarverslag 1956 en gepubliceerd zowel in het Maandblad 'Drenthe' (jaargang 1956 no. 4 blz. 9) als de Nieuwe Drentse Volksalmanak 1958.

11 - Het Drents Genootschap - Culturele Raad voor Drenthe.
In 1957 werd met algemene stemmen op de Beiler Landdag de naam 'Drents Genootschap', mede voortzetting van de studiekring D.H. van der Scheer' gewijzigd in 'Drents Genootschap', Culturele Raad voor Drenthe'.
In Genootschapskring hechtte men er n.l. aan duidelijk te stellen, dat de structuur en werkwijze van het D.G. in overeenstemming waren met hetgeen elders een Culturele Raad werd genoemd; de naamsverandering in 1957 betekende dan ook geenszins een ingrijpende operatie doch het accentueren van de verantwoordelijkheid t.o.v. de provinciale gemeenschap zoals deze reeds sinds de oprichting in 1947 was aanvaard en werd beleefd.
Het besluit tot naamsverandering in juni 1957 volgde op - tussen een en ander moet echter geen direct verband worden gezien - de mededeling dat d.d. 9 augustus 1956 van de Staatssecretaris van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, dat 'voortaan toekenning van rijkssubsidie te rekenen vanaf 1 januari 1955 zal geschieden onder erkenning van het Drents Genootschap als provinciaal orgaan voor overleg en advies op het terrein van de volksontwikkeling' en op het bericht van de Stichting 'Nationaal Overleg Gewestelijke Cultuur' (eveneens in 1956), dat het Drents Genootschap zou worden beschouwd en behandeld 'als met een Culturele Raad overeenkomende instelling'.

12 -Contacten. O.a. met pers, radio en televisie.
Vanzelfsprekend bestaat een belangrijk deel van het Genootschapswerk in het leggen en onderhouden van contacten met allerlei diensten, organisaties en personen; in vele gevallen wordt ook het Genootschap hetzij in adviserende of uitvoerende vorm bij de opzet van allerlei cultureel werk ingeschakeld en met name ook dit onderdeel vraagt steeds meer aandacht.

13 - Tenslotte. Bij de beoordeling van bovenstaande worde gedacht, dat tot 1 oktober 1957 het werk geheel in vrije-tijdsbesteding is verricht; een niet onbelangrijke intensivering en uitbreiding is uiteraard mogelijk en heeft zich reeds ingezet.

Assen, november 1959 - J.H.Br.